Phát hiện sớm bệnh ung thư với PET/CT

Phát hiện sớm bệnh ung thư với PET/CTUng thư là căn bệnh rất nguy hiểm với tỉ lệ gây tử vong rất cao. Ở Việt Nam, ước tính mỗi năm có khoảng 150.000 trường hợp mới mắc và khoảng 75.000 trường hợp tử vong. Theo PGS.TS Mai Trọng Khoa - Phó Giám đốc BV Bạch Mai (Hà Nội), trong số những người mắc bệnh ung thư thì 1/3 có thể phòng ngừa, 1/3 có thể chữa khỏi khi được chẩn đoán sớm.

Trên thực tế, hầu hết bệnh nhân đều được phát hiện khi đã bước vào giai đoạn muộn nên hiệu quả điều trị không cao. Một phần là do các kỹ thuật chẩn đoán thông thường (CT, MRI, X-quang, siêu âm..) không thể phát hiện sớm các tế bào ung thư hoặc các tổn thương (giai đoạn phân tử, tế bào..).

Theo các chuyên gia y tế, trong các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thì PET/CT là hệ thống thiết bị có khả năng phát hiện sớm và phân loại u lành hay ác tính, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị ung thư, giúp phát hiện tế bào ung thư ở những giai đoạn rất sớm ngay khi mới chỉ có sự rối loạn nhỏ nhất của tế bào, tầm soát, đánh giá và phát hiện di căn của khối u. Đặc biệt, đánh giá được đáp ứng của bệnh sau mỗi đợt điều trị, giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị tối ưu. Ghi hình PET/CT còn giúp chẩn đoán, theo dõi các bệnh thần kinh, tim mạch, nội tiết chuyển hoá…

Loại ung thư nào dễ phát hiện sớm?
Hiện y học đã ghi nhận tới hơn 200 bệnh ung thư khác nhau và không phải tất cả đều có thể phát hiện sớm. Một số bệnh ung thư có thời gian tiềm ẩn khá dài, một số khác lại phát triển rất nhanh, khi phát hiện thì người bệnh đã ở giai đoạn muộn. Có loại ung thư xuất phát ở những vị trí dễ tiếp cận như da, đại trực tràng, cổ tử cung… thuận lợi cho việc thăm khám, trong khi có các loại ung thư khác xuất phát ở vị trí rất sâu trong cơ thể, các xét nghiệm hiện nay không đủ khả năng phát hiện khi khối u còn nhỏ.

Có thể thống kê những loại ung thư hiện có khả năng phát hiện sớm hiệu quả:

Ung thư vú: Là loại ung thư chiếm tới 35% trong các bệnh ung thư ở nữ. Nếu phát hiện ở giai đoạn 0 (lâm sàng), tỷ lệ khỏi bệnh là 100%, từ giai đoạn 1, 2, 3 và 4, tỷ lệ khỏi bệnh giảm dần còn 95%, 80%, 72% và 25%. Có ba phương pháp để phát hiện sớm ung thư vú theo các bước sau. Một là tự khám vú, nếu phát hiện một trong những bất thường thì nên đi khám ngay. Hai là đi khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa: Đối với phụ nữ từ 30 tuổi trở lên nên khám 1 – 3 năm/lần, phụ nữ 40 tuổi trở lên khám 1 năm/lần. Ba là chụp X-quang tuyến vú đối với phụ nữ 40 tuổi trở lên, đặc biệt với phụ nữ từng xạ trị vùng ngực, gia đình hoặc bản thân từng bị ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng, mang gen hoặc một số hội chứng di truyền.

Ung thư cổ tử cung: Mọi phụ nữ sau khi bắt đầu quan hệ tình dục 3 năm thì nên khám sàng lọc 1 năm/lần, kể cả phụ nữ đã cắt tử cung bán phần (còn cổ tử cung). Phụ nữ từ 30 tuổi trở lên, sau 3 lần khám âm tính liên tiếp thì có thể khám thưa hơn 2 –3 năm/lần. Các biện pháp phát hiện sớm ung thư cổ tử cung bao gồm: Khám phụ khoa, xét nghiệm tế bào học âm đạo, nghiệm pháp a-xit a-xê-tíc hay còn gọi tắt là VIA, nghiệm pháp Lugol và soi cổ tử cung.

Ung thư đại trực tràng: Là bệnh đang có xu hướng tăng mạnh ở nước ta trong những năm gần đây, có tỷ lệ mắc đứng hàng thứ 3 và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư thứ 2 ở nhiều nước trên thế giới. Các biện pháp phát hiện sớm ung thư đại trực tràng bao gồm: soi toàn bộ đại tràng; xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân (mọi người từ 50 tuổi trở lên cần làm 1 năm/lần, đặc biệt người từng bị hoặc có người thân bị u tuyến, các hội chứng đa polyp, ung thư đại trực tràng, các bệnh viêm ruột…).

Ung thư tuyến tiền liệt: Là bệnh có tỷ lệ chết giảm rõ rệt nhờ khám sàng lọc phát hiện sớm. Các biện pháp phát hiện sớm bao gồm thăm trực tràng bằng tay kết hợp với xét nghiệm PSA 1 năm/lần đối mọi nam giới từ 50 tuổi trở lên.

Ngoài ra, có thể kết hợp với siêu âm nội trực tràng và chụp cắt lớp máy tính vùng tiểu khung.

Ung thư khoang miệng: Là bệnh liên quan nhiều tới hút thuốc lá, ăn trầu, uống rượu… Để phát hiện sớm, nên quan sát khoang miệng qua gương khi đánh răng hàng ngày, nếu thấy vết thương bất thường, khó há miệng hoặc sờ thấy u, cục thì nên đi khám chuyên khoa. Người trên 20 tuổi nên đi khám nên đi kiểm tra khoang miệng 3 năm/lần, người trên 40 tuổi 1 năm/lần, đặc biệt người hút thuốc lá, thuốc lào.

Ung thư da: Là bệnh dễ chẩn đoán bằng mắt thường, có thể điều trị khỏi hẳn. Để phát hiện sớm, nên tự quan sát toàn bộ da và các nốt ruồi trên cơ thể, nhất là các vùng da hở. Ngoài 30 – 39 tuổi nên khám định kỳ 3 năm/lần, trên 40 tuổi nên khám 1 năm/lần, nhất là người từng bị hoặc có người thân bị ung thư da, bệnh về da, người thường xuyên ở dưới ánh nắng mặt trời.

Các ung thư khác như dạ dày, gan, phổi là những bệnh thường gặp nhưng khó sàng lọc, phát hiện sớm. Do đó, cách tốt nhất là chủ động phòng bệnh bằng cách hạn chế hút thuốc lá, uống rượu. Người có tiền sử bệnh tiêu hóa, nghiện thuốc lá, nghiên rượu nên đi khám bệnh định kỳ.

Ai nên đi khám tìm ung thư ngay?
Các chuyên gia đã thống kê 9 dấu hiệu báo động và áp dụng chung cho các loại ung thư, bao gồm: có vết loét lâu liền; ho dai dẳng, tức ngực, điều trị không đỡ; chậm tiêu, khó nuốt; thay đổi thói quen bài tiết phân, nước tiểu; có u trên cơ thể; hạch to lên không bình thường; chảy máu, dịch ra bất thường ở âm đạo; ù tai, nhìn một thành hai; gầy sút, thiếu máu không rõ nguyên nhân. Khi có các dấu hiệu này không có nghĩa là đã mắc ung thư, nhưng mọi người nên đến ngay cơ sở chuyên khoa để được khám, có những lời khuyên thiết thực và có hướng điều trị sớm nhất./.

Theo PGS.TS Mai Trọng Khoa, với những ưu thế vượt trội trên, PET/CT được chỉ định rộng rãi trong chẩn đoán các bệnh: Thăm dò hình thể và chức năng của các tuyến nội tiết như tuyến yên, tuyến giáp, tuyến thượng thận, tuyến sinh dục và chẩn đoán các bệnh rối loạn chuyển hoá. Chẩn đoán các bệnh hệ thống thần kinh - tâm thần, đặc biệt là phát hiện sớm các tổn thương não, chẩn đoán bệnh về cấu trúc hoặc chức năng các cơ quan thuộc hệ thống tiêu hoá... Thăm dò, chẩn đoán bệnh hệ thống thận - tiết niệu, cơ xương khớp, hô hấp. Giúp chỉ định, tiên lượng, dự báo kết quả phẫu thuật, hạn chế các phẫu thuật không cần thiết, do đó mang lại hiệu quả điều trị và kinh tế. Chẩn đoán các bệnh tim mạch, đánh giá tưới máu cơ tim, chẩn đoán bệnh của mạch vành, ổ nhồi máu của cơ tim... Chẩn đoán các bệnh hệ thống bạch huyết, đặc biệt là tắc mạch bạch huyết, hoặc rò hệ thống bạch mạch.  Hình ảnh PET/CT là phương tiện định vị hướng dẫn hữu hiệu cho các bác sĩ lấy mẫu sinh thiết, phẫu thuật cắt bỏ...
Các kết quả nghiên cứu của BV Bạch Mai cho thấy 89 - 96% bệnh nhân có được các quyết định phương pháp điều trị đúng, 45 - 60% bệnh nhân đã được thay đổi phương pháp điều trị sau khi chụp hình PET, PET/CT. Trung tâm Y học Hạt nhân và Ung bướu BV này đã và đang được trang bị 1 hệ thống PET/CT của hãng SIMENS - một trong những nhà sản xuất thiết bị chẩn đoán hình ảnh tốt nhất thế giới hiện nay.

PGS.TS Khoa khuyên chúng ta nên thường xuyên đi khám sức khỏe định kỳ, đặc trưng theo từng lứa tuổi, từng giới, nhất là kiểm tra các chứa năng gan, phổi, tử cung, vú… Việc xét nghiệm này rất cần thiết đối với các trường hợp gia đình có người thân từng bị ung thư vú, ung thư vòm họng… và ở nhóm người có nguy cơ cao như hút thuốc lá, làm việc trong những môi trường độc hại.
 Theo Đại Đoàn kết